OPDRACHTEN
TOEZICHT OP DE INLICHTINGENDIENSTEN EN HET OCAD
Het Comité houdt op verschillende manieren toezicht op de inlichtingendiensten.
Toezichtonderzoeken
Het Comité voert toezichtonderzoeken uit op eigen initiatief of op vraag van de Kamer van volksvertegenwoordigers, de bevoegde minister, de directeur van het OCAD of op vraag van een andere gegevensbeschermingsautoriteit. Het kan ook een onderzoek instellen na een klacht of aangifte van een burger of ambtenaar.
Die toezichtonderzoeken hebben betrekking op de werkzaamheden en methoden van de inlichtingendiensten, op hun interne reglementen en richtlijnen, maar ook op alle documenten die het gedrag van de leden van deze diensten regelen.
Om zijn onderzoeken te verrichten, kan het Comité alle documenten opvragen en elke persoon horen wanneer het dat noodzakelijk acht voor zijn opdracht. Het kan daarbij (voormalige) leden van de gecontroleerde diensten laten dagvaarden, die verplicht onder eed moeten getuigen. Het Comité kan ook alle nodige vaststellingen laten doen en elk nuttig voorwerp of document in beslag laten nemen. Het kan ook de medewerking vorderen van deskundigen en tolken, evenals de bijstand van de politie.
Bekijk de laatste onderzoeksverslagen
Toezicht op de inlichtingenmethoden
Het Comité oefent ook toezicht uit op de werkzaamheden van de inlichtingendiensten via het toezicht op de inzet van inlichtingenmethoden. De diensten kunnen drie soorten methoden gebruiken om gegevens te verzamelen: gewone, specifieke en uitzonderlijke methoden. De wetgever heeft dit onderscheid in 2010 ingevoerd (via de BIM-wet) en in 2017 aangevuld, waarbij de methoden werden ingedeeld naargelang hun graad van inmenging in het privéleven van burgers: hoe indringender de methode, hoe strenger de procedures en controles op de inzet ervan.
Gewone methoden
Gewone methoden zijn methoden voor het verzamelen van gegevens waarvoor de wetgever oorspronkelijk geen bijzonder extern toezicht had opgelegd, omdat de inmenging in het privéleven minder ingrijpend werd geacht. Alle methoden die tot deze categorie behoren, vielen dus uitsluitend onder het gewone toezicht van het Comité R/I.
Het observeren en doorzoeken van publiek toegankelijke plaatsen zonder technische hulpmiddelen (bv. iemand op straat volgen zonder gebruik van een camera) en het werken met menselijke bronnen (informanten) vallen onder deze categorie.
In 2016 werden enkele nieuwe gewone methoden, de zogenaamde gewone methoden ‘plus‘, ingevoerd, waarvoor het Comité met een specifiek toezicht werd belast en/of waarvoor de betrokken inlichtingendienst een bijkomende verplichting kreeg om informatie aan het Comité te verstrekken. De toezicht- of informatieplicht is voor elk van deze methoden anders geregeld.
Tot deze categorie behoren onder meer:
- Het gebruiken van beelden die zijn opgenomen door de camera’s van de politiediensten
- Het identificeren van de abonnee van een dienst of een telecommunicatiemiddel (bv. een gsm-nummer of een IP-adres) zonder gebruik te maken van een technisch hulpmiddel, maar via een vordering bij een operator/provider.
Specifieke en uitzonderlijke methoden
Specifieke en uitzonderlijke methoden voor het verzamelen van gegevens zijn onderworpen aan een dubbel extern toezicht.
De BIM-commissie, dit is de bestuurlijke commissie die toezicht houdt op de specifieke en uitzonderlijke methoden voor het verzamelen van gegevens, voert een a priori controle uit op de wettigheid en op de naleving van de beginselen van proportionaliteit en subsidiariteit van elke methode. Zij moet van elke beslissing in verband met de toepassing van een specifieke methode op de hoogte worden gebracht en haar uitdrukkelijke toestemming geven vooraleer een dienst een uitzonderlijke methode mag inzetten.
Het Comité R/I staat vervolgens in voor de a posteriori controle van deze methoden. Het controleert de wettigheid van beslissingen in verband met deze specifieke en uitzonderlijke methoden én de naleving van de beginselen van proportionaliteit en subsidiariteit.
In 2024 waren 674 specifieke en uitzonderlijke methoden die door de SGRS werden uitgevoerd en 2263 door de VSSE onderworpen aan deze controle.
Het Comité treedt hier op als jurisdictioneel orgaan. Zijn akkoord is niet nodig om een specifieke of uitzonderlijke methode toe te passen, maar wanneer het een onwettig gebruik vaststelt of merkt dat de beginselen van proportionaliteit of subsidiariteit niet zijn nageleefd, zet het Comité de betrokken methode stop als die op dat moment nog wordt toegepast. Het gelast bovendien het verbod op de exploitatie en de vernietiging van de via die methode verkregen gegevens.
Voorbeelden van specifieke methoden zijn:
- Infiltreren in de virtuele wereld, al dan niet met een valse naam of een valse hoedanigheid
- Observeren en doorzoeken van voor het publiek toegankelijke plaatsen met behulp van technische hulpmiddelen (bv. iemand op straat volgen waarbij foto’s of video-opnames worden gemaakt).
Voorbeelden van uitzonderlijke methoden zijn:
- Binnendringen in een informaticasysteem
- Afluisteren, kennisnemen en opnemen van privécommunicatie
Toezicht op onderscheppingen, beeldopnames en binnendringingen in informaticasystemen in het buitenland
De militaire inlichtingendienst kan elke vorm van in het buitenland uitgezonden of ontvangen communicatie opsporen, onderscheppen, afluisteren, er kennis van nemen en opnemen. Dit omvat onder meer binnendringing in informaticasystemen en het maken van stilstaande of bewegende beelden in het buitenland.
Het Comité voert een controle uit vóór, tijdens en na uitvoering van deze methoden.
Juridische adviezen opstellen
Het Comité beantwoordt adviesvragen van de Kamer van volksvertegenwoordigers of van een bevoegde minister over elk ontwerp van wet, koninklijk besluit, circulaire of over elk ander document waarin de beleidslijnen van een bevoegde minister in verband met de werking van de inlichtingendiensten worden uitgezet.
Bekijk de laatste juridische adviezen
Klachten behandelen
Het Comité behandelt klachten over de inlichtingendiensten.